Oog voor de wereld

Amsterdam en de poort naar de wereld

Van 14 december 2019 tot en met 1 augustus 2020 Embassy of the Free Mind de Embassy of the Free Mind de tentoonstelling Eye for the World: The Visionary Thinker Jacob Böhme. Deze internationale reizende tentoonstelling was een samenwerking tussen de Staatliche Kunstsammlungen Dresden en de Embassy of the Free Mind, en was een eerbetoon aan Jacob Böhme als een van de grootste filosofen van Duitsland.

De schoenmaker die zijn vak niet trouw bleef

Jacob Böhme was van beroep schoenmaker, maar van hart schrijver. In 1600 kreeg hij een ingeving die hem een alomvattend inzicht verschafte in de geheimen van de natuur en de kosmos. Het kostte hem meer dan tien jaar om deze visie in zijn eerste werk, Aurora, tot uitdrukking te brengen. Toen dit manuscript in omloop kwam en onmiddellijk populair werd, werd het in 1613 door de lokale autoriteiten in beslag genomen en kreeg de auteur een schrijfverbod opgelegd. Dit weerhield hem er echter niet van om tijdens zijn leven meer dan dertig werken te schrijven. Böhme was een voorvechter van verdraagzaamheid: hij was een uitgesproken tegenstander van oorlog, geweld en de vervolging van minderheden.

Internationale samenwerking

Dit internationale project werd in 2017 gelanceerd door de Staatliche Kunstsammlungen Dresden (SKD), toen deze instelling in de Paleiskapel in Dresden de tentoonstelling ALL IN ALL: The Conceptual World of the Mystical Philosopher Jacob Böhme presenteerde. The Embassy of the Free Mind aan de tentoonstelling in Dresden door historische boeken en manuscripten in bruikleen te geven. Voor de Amsterdamse editie voegden EFM-curatoren José Bouman en Cis van Heertum een geheel nieuw facet toe aan de tentoonstelling en de bijbehorende catalogus door de resultaten te presenteren van decennia van onderzoek door het Ritman Research Institute naar de rol van Amsterdam in de verspreiding van Böhmes gedachtegoed.

Wat is er te zien?

De tentoonstelling neemt bezoekers mee in de conceptuele wereld van Böhme door enkele van de tot nadenken stemmende vragen te stellen die hij in zijn boeken stelde, zoals ‘Denk je dat God alleen de God van de christenen is?’ en ‘Waar denk je dat de aarde en de sterren uit bestaan?’. De antwoorden die Böhme zelf vond, worden uitgewerkt in de thema’s Natuur, Tegenstelling, Zondeval, Schepping, Wedergeboorte en Vrijheid.

De tentoonstelling nodigt bezoekers ook uit om Böhme’s ideeën te verkennen door zich onder te dompelen in de prachtige en complexe illustraties in zijn boeken, gemaakt door kunstenaars die zijn abstracte ideeën in beeld wilden brengen. Er zijn interactieve touchscreens, waaronder een symbolisch portret van Jacob Böhme, zijn eigen manuscript van Aurora, de opmerkelijke pop-upillustraties in de 18e-eeuwse Engelse uitgave van zijn werken en een kaart van Amsterdam waarop alle drukkers en boekverkopers zijn aangegeven die met Böhme te maken hadden.

Welke verhalen worden verteld?

De tentoonstelling vertelt avontuurlijke verhalen. Een daarvan gaat over hoe Böhmes manuscripten via een overvallen konvooi in een kist met boeken hun weg naar Amsterdam vonden. Een ander verhaal gaat over hoe Abraham Willemszoon van Beyerland, die Böhmes manuscripten vertaalde, deze op eigen kosten liet drukken en zelf verspreidde, waardoor Böhmes werken na diens dood beschikbaar kwamen. Er is ook het opmerkelijke toeval dat Aurora niet alleen het eerste boek was dat Böhme schreef, maar ook het eerste boek (in Nederlandse vertaling) van de rijke collectie van de Embassy of the Free Mind. Amsterdam werd Böhmes toegangspoort tot de wereld.

De volgende stappen

Dankzij de genereuze steun van het Duitse ministerie van Buitenlandse Zaken en de Vrijstaat Saksen was de tentoonstelling eerder te zien in Coventry, Engeland, en reisde ze na de Amsterdamse editie in 2020 door naar Wrocław, Polen, alvorens definitief te worden ondergebracht in Görlitz, Duitsland, waar Böhme het grootste deel van zijn leven woonde. De curatoren van de tentoonstelling en de bijbehorende catalogi en wetenschappelijke publicaties zijn Claudia Brink, Lucinda Martin en Cecilia Muratori.

Publicatie

De Nederlandstalige tentoonstellingscatalogus OOG VOOR DE WERELD, uitgegeven door Sandstein Verlag, is verkrijgbaar in de EFM-winkel. Prijs: € 18.

‍

‍

‍

‍