Joost R. Ritman

De ‘geboorte’ van de Bibliotheca Philosophica Hermetica met een plotselinge en diepgaande ervaring die ik op zestienjarige leeftijd had, namelijk dat alles één is. In één enkel moment besefte ik dat er een diepgaande verbinding bestaat tussen oorsprong en schepping, tussen ‘God – Kosmos – Mens’, of in de woorden van Hermes Trismegistus: ‘Hij die zichzelf met zijn geest aanschouwt, kent zichzelf en kent het Al: het Al is in de mens.’

Door de eeuwen heen hebben mensen deze innerlijke samenhang tussen de zichtbare wereld en haar oorsprong ervaren en getuigd. De vroegste getuigenissen van de spirituele ervaringen van de mens werden mondeling overgeleverd, van mond tot oor. De eerste geschreven verslagen, in tekens, symbolen en alfabetten, dateren van zo’n 3.000 jaar v.Chr.

Als founder de Bibliotheca Philosophica Hermetica is het mijn levenswerk van de afgelopen zestig jaar geweest om een unieke collectie manuscripten en gedrukte boeken op te bouwen op het gebied van de christelijk-hermetische gnosis, een gebied binnen het spirituele leven van Europa waar filosofie en religie elkaar ontmoeten. De collectie omvat vijf belangrijke verzamelgebieden: Hermetica, Alchemie, Mystiek, Rozenkruisers en Gnosis & Westerse Esoterie. Als verzamelaar is mijn leidraad altijd geweest: ad fontes, ‘naar de bron(nen)’, om de bronnen te zoeken volgens de principes van originaliteit – de vroegste edities – authenticiteit en uniciteit.
‍

De collectie kan worden omschreven als een spiegel van de zoektocht van de mens naar de zin van het bestaan, als een ‘schatkamer van de menselijke geest’.  De innerlijke beleving van de mens is altijd autonoom geweest, zowel binnen de grote religies als binnen de community, maar de vrije uitdrukking ervan liep steevast het gevaar te worden onderdrukt en gemarginaliseerd: mensen werden vervolgd en hun boeken vernietigd. De Bibliotheca Philosophica Hermetica in bijzondere zin een bibliotheek van zeldzame boeken, die haar unieke karakter, ongeëvenaard in de wereld, heeft verkregen door haar sterke thematische samenhang en de volledigheid van het gebied dat zij bestrijkt.

Het is altijd mijn doel geweest om deze schatkamer met de samenleving te verbinden en de teksten – de bronnen – toegankelijk te maken voor een breed publiek. Vanaf het moment dat de bibliotheek haar deuren opende, was het niet alleen een verzameling van historisch belangrijke boeken, maar vooral een levend instituut, en ‘hermetisch open voor iedereen’.

De ‘Bron’ moet stromen, en de informatie die door de stromen van wijsheid vrijkomt, moet een informatieveld mogen vormen dat voor iedereen toegankelijk is en een context en referentiekader kan bieden in dit steeds veranderende tijdperk. Voor mij persoonlijk betekent dit het delen van inzicht, kennis en praktijk, volgens de oude drie-eenheid van ‘religie, kunst en wetenschap’, en daarmee het verbinden met hedendaagse spirituele stromingen, de wereld van de wetenschap en de samenleving, zodat ieder individu dat op zoek is naar de bron zichzelf in deze bron kan herkennen en deze kan toepassen op zijn leven, en zo de ware ‘kunst van het leven’ beoefent.

De bibliotheek als levend instituut zal zich blijven richten op, ten eerste het bewaren en behouden van haar collectie – een verzameling van gedachten die kwetsbaar en blootgesteld is –, ten tweede het uitbreiden van de collectie waar nodig, ten derde het toegankelijk maken van de bronnen en ten vierde het leggen van verbindingen; dit laatste door samenwerkingsverbanden aan te gaan met bibliotheken, universiteiten, onderwijsinstellingen en musea, en door via moderne communicatiemiddelen rechtstreeks met elk individu in dialoog te treden.

De Bibliotheca Philosophica Hermetica niet voor niets in Amsterdam gevestigd. De ‘vrijheid van het woord’, het getuigenis van de menselijke geest, kreeg in deze stad voor het eerst vleugels tijdens de beroemde Gouden Eeuw, met zijn vrijheid van godsdienst, zijn vrijheid van meningsuiting en zijn vrijheid van druk. Het is mijn oprechte wens dat deze bibliotheek voor altijd in Amsterdam verankerd blijft.

‍

- Joost Ritman