Het Huis met de Hoofden

De oerknal in de Lage Landen

Femke Halsema opent de tentoonstelling ‘Het House with the Heads Een monument voor het vrije denken’ in de Embassy of the Free Mind

Op 20 maart opent de burgemeester van Amsterdam, Femke Halsema, de tentoonstelling ‘Het House with the Heads Een monument voor het vrije denken ’ in de Embassy of the Free Mind EFM), gevestigd in het House with the Heads de Keizersgracht 123. Tijdens de opening ontvangt Halsema het eerste exemplaar van de publicatie ‘Het House with the Heads Een monument voor het vrije denken’. Een oerknal in de Lage Landen. Met dit evenement Embassy of the Free Mind de Embassy of the Free Mind een brug tussen de geschiedenis van het vrije denken in Amsterdam en het huidige maatschappelijke debat over vrijheid.

‍

‍

De tentoonstelling legt de basis bloot van de beroemde Amsterdams traditie van tolerantie. Aan de hand van relevante boeken, documenten en beeldmateriaal wordt geïllustreerd hoe Amsterdam in de 17e eeuw een toevluchtsoord werd voor mensen uit heel Europa. Joden, protestanten, mystici en vrijdenkers vonden hier een veilige haven. Filosofen als Coornhert en Comenius streden voor vrijheid van meningsuiting, gewetensvrijheid, mensenrechten en vrede. Boeken die elders verboden waren, rolden hier van de persen. De uitwisselingen tussen filosofen, wetenschappers en spirituele stromingen zorgden voor een levendig intellectueel klimaat waarin een denker als Spinoza zijn baanbrekende ideeën kon ontwikkelen en waarin Europa’s eerste vrouwelijke studente, Anna Maria van Schurman, zich thuis voelde. In dit opzicht kan Amsterdam worden beschouwd als een schoolvoorbeeld van hoe een samenleving die zich openstelt voor het nieuwe en het onbekende cultureel, economisch en wetenschappelijk kan bloeien.

Binnen dit intellectuele landschap speelde het Huis met de Hoofden een belangrijke rol. In de 17e eeuw was dit monumentale grachtenpand de woonplaats van de familie De Geer, een koopmansfamilie die de vrijdenkers van hun tijd ondersteunde. Filosofen, schrijvers en vrijdenkers vonden hier een plek om te debatteren, ongeacht hun achtergrond.

‘Het Huis met de Hoofden een uniek monument uit de 17e eeuw waar zo’n vierhonderd jaar geleden een bijzondere collectie werd aangelegd: een collectie die recht deed aan de traditie van tolerantie en godsdienstvrijheid die zo kenmerkend is voor Amsterdam.’

- Ernst W. Veen, voormalig directeur van De Nieuwe Kerk in Amsterdam, oprichter en voormalig directeur van de Hermitage Amsterdam

‍

‍

Speciale leningen

Naast prenten uit de 16e en 17e eeuw uit de eigen collectie omvat de tentoonstelling ook bijzondere bruiklenen. Stadsbibliotek Norrköping in Zweden stelt verschillende boeken ter beschikking die ooit toebehoorden aan de familie De Geer, waaronder een lang verloren gewaand origineel manuscript van Jan Amos Comenius. Andere objecten zijn afkomstig uit het Plantin-Moretus Museum in Antwerpen, het Allard Pierson, de universiteitsbibliotheken van Leiden en Utrecht, de Koninklijke Bibliotheek in Den Haag, en van diverse particuliere bruikleengevers.

‘Naast Joodse boeken werden in het Amsterdam van de 17e eeuw ook hermetische en andere vrijdenkende teksten gedrukt. De invloed van deze boekproductie op het westerse denken en op de ontwikkeling van Amsterdam als centrum van het vrije denken kan nauwelijks worden overschat.’‍

- Emile Schrijver, algemeen directeur van het Joods Cultureel Kwartier, hoogleraar geschiedenis van het Joodse boek aan de Universiteit van Amsterdam

‍

‍

Publicatie Het Huis met de Hoofden - Een monument voor het vrije denken. Een oerknal in de Lage Landen

‘Amsterdam, schitterende ster onder de steden, stralende parel van Nederland, wonder en trots van Europa.’‍

- Jan Amos Comenius

Met deze tentoonstelling en publicatie legt de Embassy of the Free Mind niet alleen een verband tussen geschiedenis en hedendaagse maatschappelijke vraagstukken, maar vormt zij tevens de bekroning van veertig jaar onderzoek door de Bibliotheca Philosophica Hermetica naar vaak verborgen en vergeten filosofische en spirituele stromingen in Europa. Om die reden bevat het boek ook een geschiedenis van de BPH, evenals een overzicht van de onderzoeksthema’s en de publicaties die daaruit zijn voortgekomen.

Deze tentoonstelling en de bijbehorende publicatie zijn mede mogelijk gemaakt dankzij de steun van de Iona Stichtig en het Hendrik Muller Fonds.