De Rozenkruisers-revolutie

‘Ik zou willen dat de wereld mijn school was, diverse landen mijn leraren, menselijke daden mijn boeken, gedachtenuitwisseling mijn alfabet, prinselijke hoven mijn klaslokalen en ik de toetssteen van alles. (…) Wij zijn zo dol op boekenwijsheid en hebben geen oog voor de dingen zelf. We weten dat er iets gebeurt, maar niet waarom.’Daniel Mögling (1596-1635)

In 1604 verschijnt er een nieuwe, heldere ster aan de hemel. Aan het roerige begin van de zeventiende eeuw – Europa verkeert in een politieke, religieuze en maatschappelijke crisis – wordt het verschijnsel gezien als een voorbode van een grote omwenteling. Rondom de Duitser Tobias Hess ontstaat een vriendenkring die pleit voor hervormingen op alle gebieden: religie, maatschappij, wetenschap en kunst. De vrienden zetten hun ideeën uiteen in drie pamfletten over een legendarische zoeker naar wijsheid, Christian Rosencreutz, die een broederschap sticht: de Rozenkruisersbroederschap. Daarmee ontketenen ze een internationale furore. Hoewel die oorspronkelijke Rozenkruisersbroederschap nooit werkelijk heeft bestaan, blijken de idealen van de auteurs tot op de dag van vandaag een bron van inspiratie te zijn. Hoe komt het dat hun ideeën nog steeds tot de verbeelding spreken?

Deze catalogus schetst de geschiedenis van de Rozenkruisers en hun gedachtegoed aan de hand van originele bronnen die in de tentoonstelling te zien zijn. Daarnaast geven vijf auteurs hun visie op de invloed van deze idealen op de antroposofie, de theosofie, de vrijmetselarij en de hedendaagse Rozenkruisersgenootschappen.

Embassy of the Free Mind

Deze tentoonstellingscatalogus is een uitgave ter gelegenheid van de tentoonstelling „De Rozenkruisersrevolutie. Traditie en vernieuwing in de Embassy of the Free Mind ”.

De Embassy of the Free Mind is een museum en bibliotheek gewijd aan het vrije denken. Het is sinds 2017 gevestigd in het historische grachtenpand ‘het Huis met de Hoofden’, dat in 1622 is gebouwd. De Embassy of the Free Mind wil laten zien dat het vrije denken van alle tijden is. De bibliotheekcollectie, de Bibliotheca Philosophica Hermetica, bevat ca. 26.500 boeken en handschriften vanaf de 15e eeuw tot nu, die licht werpen op een levendige spirituele traditie die naast de traditionele gevestigde kerken bestond en die nog steeds volop in de belangstelling staat. Stromingen als hermetische filosofie, alchemie, gnosis, mystiek, kabbala en Rozenkruisers maken deel uit van die traditie en vormen een rijke voedingsbodem voor het zelfstandig nadenken over levensvragen, los van kerkelijk of wereldlijk gezag. Centraal in al deze stromingen staat het onderzoeken van de natuur, de kosmos en de mens vanuit de overtuiging dat wij mensen in al onze vezels verbonden zijn met de wereld om ons heen.

Ook vrijdenkers die in Amsterdam een rol hebben gespeeld, zoals Spinoza, Coornhert, Adriaan Koerbagh en Jan Amos Comenius, hebben een plek in de collectie.

Omslagafbeelding

Geheime figuren van de Rozenkruisers, handschrift, 1943

Deze afbeelding is oorspronkelijk afkomstig uit het boek *Studium universalis* van Valentin Weigel (1533-1588) en is door de eeuwen heen veelvuldig gekopieerd en ingekleurd. Weigel was dorpspredikant, maar schreef in het geheim spirituele teksten die pas na zijn dood werden gepubliceerd. Hoewel de autoriteiten zijn geschriften verboden, reikte hun invloed ver. Weigel bekritiseerde de nadruk die de kerk legde op dogma’s in plaats van op een innerlijke spirituele beleving. Ook controversieel was zijn bewering dat alle mensen, niet alleen christenen, kinderen van God waren, een idee dat ook Jacob Böhme aanhing. Gaandeweg vermengde het publiek Weigels gedachtegoed met dat van Böhme, maar toch zijn er verschillen.

De omslagafbeelding is sterk geïnspireerd op de filosofie van Böhme. De drie grote bollen verwijzen naar Böhmes concept van de ‘drie principes’ in de kosmos: licht, duisternis en natuur. Ook de ‘boom van de ziel’ is afgebeeld, eveneens een idee van Böhme. Volgens dit idee kan onze ‘boom van de ziel’ alleen door goddelijke hulp (de hand die uit de hemel reikt) bloeien en goede ‘vruchten’ voortbrengen.