C.G. Jung

Na zijn pijnlijke breuk met Sigmund Freud maakte Carl Jung een periode van diepe persoonlijke ontreddering door. Om er doorheen te komen, riep hij beelden op en liet hij innerlijke stemmen tot zich spreken. Hij schreef op wat er naar boven kwam. Zo ontstond het Rode Boek, een geïllustreerd manuscript waarin doden en innerlijke figuren aan Jung verschijnen en hem dingen leren die hij niet bewust wist.

Op een gegeven moment keert een rusteloze menigte doden terug naar Jungs studeerkamer: "Wij zijn teruggekeerd uit Jeruzalem, waar wij niet vonden wat wij zochten." Eerder in het manuscript stelt een van de stemmen zich ronduit voor: "Ik ben Ezechiël en ik ben een wederdoper."

De wederdopers vormden een radicale stroming binnen de zestiende-eeuwse Reformatie, geboren in Zürich in 1525, toen een kleine groep een illegale volwassendoop voltrok — overtuigd dat geloof persoonlijk gekozen en gevoeld moest worden, niet geërfd via ritueel of kerkelijk gezag. Diezelfde overtuiging duikt later steeds weer op: bij de mysticus Jakob Böhme, bij de piëtisten en bij de theoloog Friedrich Schleiermacher, die ware religie niet omschreef als de juiste leer, maar als een gevoelde, intuïtieve verbondenheid met het oneindige.

Deze tentoonstelling volgt dat spoor tot in Jungs eigen eeuw en stelt dat zijn Rode Boek zijn poging was tot precies zo'n doorleefde transformatie: geen geloof op gezag aangenomen, maar kennis verworven door ervaring. Het is ook de stille motor achter Jungs latere psychologie en zijn begrip van individuatie — het levenslange proces waarbij men, door ervaring in plaats van instructie, steeds meer wordt wie men werkelijk is.

Er is één vraag die boven alles uit blijft doorklinken: kan geloof — of elke diepgaande verandering van wie we zijn — ons echt van buitenaf worden aangereikt, of moet het eerst doorleefd, gevoeld en gekend worden, voordat het werkelijk van onszelf wordt?